درمان نگهدارنده با تنتور اپیوم

تنتور اپیوم

درمان نگهدارنده یعنی جایگزین نمودن مصرف مواد مخدر غیر  مجاز مانند  هروئین  و تریاک  با داروهای  دارای خواص   مشابه،  طی سه دهه  اخیر بصورت یکی از سنگ بناهای عمده درمان اعتیاد درآمده است. در این روش، داروئی که دارای  خواص   معین  افیونی  است بصورت  کنترل شده به  معتادان عرضه می‌گردد و  بیماران بجای  مصرف مواد مخدر غیر  مجاز به مصرف این مواد  می‌پردازند از جمله داروهائی که بعنوان درمان نگهدارنده از اقبال زیادی برخوردار  شده‌اند  می‌توان  از  متادون (Methadone) بوپرنورفین، (Buprenorphine)، ال ای ام (LAAM) و سولفات مورفین نام برد.ویژگی های خاصی درترکیبات فوق وجود دارد که آنها را کاندیدای مناسبی جهت درمان نگهدارنده ساخته است.

مزایای مصرف تنتور اپیوم

در اینباره می توان به وجوه مشترک زیر اشاره کرد :

خوراکی هستند یعنی نیازی به تزریق ندارند.

خالص بوده و عاری از ترکیبات فرعی با خواص نامشخص هستند.

طول اثر دراز مدت داشته لذا دفعات مصرف آنها کمتر است.

جذب و ‌ دفع دقیق تر و مشخص تری در مقایسه با  هرویین و تریاک دارند،  لذا تجویزراحت‌تر بوده و احتمال مسمومیت کمتر است.

از طرفی از آنجائیکه این داروها بصورت کنترل شده و تحت نظر پزشک و در مراکز درمانی عرضه می گردند از  تماس  بیماران با شبکه قاچاق کاسته و عوارض اجتماعی ، قضائی و اقتصادی وابستگی به مواد مخدر می کاهد.  جایگزین  نمودن  مصرف   مواد افیونی با ترکیبات داروئی باعث کاهش سود آوری عرضه مواد مخدر شده و ازتوسعه شبکه‌های عرضه و قاچاق نیز می‌کاهد.این ترکیبات داروئی در برنامه‌های موفق با یارانه بالا و به قیمت اندک عرضه می‌گردند لذامعتادان برای تامین نیازخود به موادمخدر مجبور به فعالیت‌های ضد اجتماعی جهت کسب درآمد نبوده و از عوارض اعتیاد کاسته می‌شود.

درمان نگهدارنده در جهان

در مجموع نکات مثبت فوق باعث شده که درمانهای نگهدارنده به ارکان عمده درمان درکشورهای پیشرفته تبدیل گردد. بعنوانمثال در  کشورهای فرانسه،ایرلندو  سوئدبیش از ۷۵درصد اقدامات  درمانی اعتیاد درراستای درمان نگهدارنده  است.تنها دو کشور  اروپائی  ایتالیا و یونان سهم   درمان  نگهدارنده ازکل درمانهای  وابستگی به موادافیونی زیر۳۰  درصد است.در کشورها  ئیچون  آلمان، اسپانیا،  هلند، اتریش  و  انگلستان  نیز  بین ۵۰ تا  ۷۵ درصد  درمانهای  اعتیادبه  درمان نگهدارنده اختصاص دارد.

تعرفه درمان اعتیاد

واحد مالی

جهت کسب اطلاع از تعرفه های درمان به روش سم زدایی سریع دکمه مشاهده تعرفه را کلیک کنید

قدمت مصرف متادون در جهان

در میان درمانهای نگهدارنده،درمان با متادون ازقدمت بیشتری برخورداربوده ودرجهان نیزبصورتی فراگیرتعبیه شده‌است.درایالات متحده ۲۰۵۰۰۰ نفر،دراسپانیا ۷۰۰۰۰ نفر و درآلمان ۶۰۰۰۰  نفر  تحت درمان نگهدارنده  با  متادون  هستند. ایندرمان دراوایل دهه ۶۰ میلادی طراحی شده است وتاکنون اثربخشی آن درکاهش مصرف مواد مخدر،تزریق هروئین،رفتارهایمجرمانه و انتقال HIV به کرات به اثبات رسیده  است.درمان دیگری که درکنار درمان متادون در  اواسط دهه ۸۰ به مجموعهدرمانهای نگهدارنده اضافه گردیددرمان با بوپرنورفین است

علت نیاز به درمان نگهدارنده در کشور

با وجود ابتلا بالا ودرصدقابل توجهی از جمعیت مردان بین ۱۵ تا ۶۵ سال به سوءمصرف مواد  مخدر در کشور، ازتعبیه درماننگهدارنده مدت زیادی نمی‌گذرد و عملا   تجربه این درمان درکشورکمتراز۵ سال است.درحال حاضر درمان  نگهدارنده بامتادون بصورت  افزایش یابنده ای در مراکز دولتی و خصوصی عرضه می‌گردد و تخمین‌ها حکایت از آن دارندکه از حدود۲میلیون مصرف کننده مواد مخدر،حدود  ۱۴۰۰۰۰نفر از این  درمان بهره‌مند هستند. با توجه به این  مسئله   نیاز  مبرم بهتوسعه سریع درمان نگهدارنده  در کشور، در اوایل سال ۱۳۸۴  آیین  نامه مراکز  خصوصی درمان  نگهدارنده با  آگونیست بهتصویب وزارت محترم بهداشت، درمان و آموزش  پزشکی رسید.بر اساس  این مصوبه،پزشکان عمومی اعم  از شاغل دربخش خصوصی یا دولتی پس ازگذراندن دوره آموزشی و احراز شرایط  لازم مجازبه تاسیس مراکز درمان نگهدارنده  می‌شوند.در سال اول (۱۳۸۴) حدود ۳۰۰ مرکز و تا انتهای سال بعدجمعا ۶۰۰ مرکز در کشور فعالیت داشتند و هر مرکز بنا به تعریف قادراست تا سقف ۲۰۰ بیمار را با رعایت استاندارد فضای فیزیکی و نیروی انسانی  تحت  درمان با متادون  قرار دهد.  البته  اشارهگردیده که درمان با متادون بایستی به بیماران تزریق کننده هرویین تعلق گیرد

تنوع شرکت های دارویی

بنظر می‌رسدمصوبه فوق حرکتی مناسب جهت توسعه درمان نگهدارنده درکشورباشد.مراکز مذکور طبق تعریف مجاز به عرضهترکیبات آگونیست افیونی هستند. تا اسفندماه  ۱۳۸۳ تنها ماده  آگونیست  مجاز جهت  درمان وابستگی به مواد مخدر، دارویمتادونبودکه به صورت قرص‌های ۵میلی‌گرمی توسط شرکت داروپخش عرضه ‌می‌گردید.ازتاریخ مذکوربه بعد بوپرنورفین نیز درقالبقرص‌های زیرزبانی ۲ و ۸میلی‌گرم به منظوردرمان معتادان واردفهرست دارویی کشورگردید و عملاً مراکز درمان نگهدارنده باآگونیست بسان متادون مجاز به عرضه این دارو نیز شدند.

اهمیت تنوع در درمان های نگهدارنده

از طرفی دردرمان نگهدارنده توجه به موارد زیر مهم است:هرقدر  درمان ها متنوع ترباشند امکان   موفقیت بالاتر می رود.عده ای به متادون یا بوپرنرفین پاسخ نمی دهند.درعده ای بویژه معتادان تریاکی استفاده از سایر درمان ها (بویژه متادون)به سنگین شدن بی مورد وابستگی منجر می گردد.

هدف درمان نگهدارنده در ایران

درایران یکی ازاهداف درمان نگهدارنده ممکن است توقف حرکت ازتریاک به کراک و هرویین باشد.کشور ایران به دلیل  دارابودن نیمرخ خاص اعتیاد یعنی وفور اعتیاد به تریاک نیازمند درمان های خلاقانه،بدیع و منحصر به فرد است.به دلیل وسعتکمی اعتیاد درایران یافتن آلترناتیوهای متعدد ضروری است. بویژه در صورتی که آنها عوارض کمتری در   مقایسه به متادونداشته باشند.توسعه زیرساخت درمان و پژوهش در کشور در زمینه درمان نگهدارنده بسیار حیاتی و استراتژیک است و هرقدر محققین ایرانی از آگاهی بیشتری  برخوردارباشند،کشور درموقعیت  مهم تری  قرار خواهدداشت. از میان داروها یا موادپیشنهادی جهت درمان نگهدارنده  می توان از تنتور اپیوم نام برد.تنتور اپیوم که در ۲ حالت ۱ و ۲  درصد عرضه  می گردد.در واقع عصاره الکلی (۲۰ درصد) تریاک است.

شربت برای چه کسانی مناسب است : انتخاب بیمار

با توجه به چند مرحله   پژوهش های انجام شده  در  زمینه استفاده از تنتور اپیوم،  نیمرخ نسبتاً جامعی از بیماران مستعددریافت این درمان بدست آمده است.این نیمرخ درقالب:  مواردمصرف قطعی ،موارد عدم مصرف  قطعی،موارد ارجح مصرف،موارد با ترجیج عدم مصرف قابل ارائه است.موارد مصرف و عدم مصرف قطعی(Absolute indications and contraindications)

۱-رضایت داوطلبانه و آگاهانه بیمار

تحت هرگونه شرایطی هیچ بیماری نباید به صورت اجباری چه ازسوی مقامات قضایی و چه از جانب بستگان و نزدیکان بیمار،وارد درمان با تنتور اپیوم گردد. ورود کلیه بیماران  باید آزادانه و  آگاهانه صورت گیرد.  قبل از ورود بیمار نیز لازم است بیمار  ازماهیت و ویژگی­های تنتور اپیوم (بنا بر فرم اخذ رضایتنامه آگاهانه پیوست )کاملاًمطلع گردد. لازم است  درمانگران  ویژگیهایدرمان با تنتور اپیوم را برای بیماران توضیح داده و او را از چگونگی و فرایند تجویز  دارو  مطلع  سازند.  در این باره  به  پیوستمربوط به  “اطلاع رسانی به بیمار و بستگان” مراه فرمایید.اما لازم به ذکر است در صورتیکه بیمار بنا به دستور قضایی، محکومبه  درمان  اجباری  به  عنوان  مثال  درمان  اجباری  اقامتی شده باشد، اگر در جریان درمان، خود علاقمند و راضی  به دریافتتنتور اپیوم باشد، درمان با این ماده مجاز خواهد بود.

۲-وابستگی به مواد افیونی

بیمار علاوه بر آنکه باید وابسته به مواد افیونی باشد، وابستگی وی بایستی به مواد افیونی سنگین باشد.فهرست مواد سنگین به قرار زیر است:کراک هرویین، هرویین، شیره، تریاک،نورجزیک،مورفین غیر مجاز متادون[۱] غیر مجاز تمجزیک وابستگان به مواد افیونی چون کدیین، دیفنوکسیلات،اکسیدان هیدروکدن،دی هیدرهکدیین (DHC)  بوپرنورفین  زیر زبانی (غیر تزریقی) و ترامادول مجاز به استفاده از تنتور اپیوم نیستند.

بیمارانی با مشکلات روان پزشکی

بیمارانی که دارای اختلالات شدید روانپزشکی فعال و مهار نشده ( پسیکوز، بیمار دوقطبی،  بیمار خلقی شدید،  افکار خودکشی  و دیگرکشی دمانس، اختلالات روانی با منشا ارگانیک، عقب ماندگی ذهنی و اتیسم) هستند  نباید در درمان  با شربت تنتور  قرار  گیرند بویژه باید دقت شود که بیماران ا نظر روانی و شناختی آگاه و هوشیار و سالم بوده و قادر به تائید رضایت نامه کتبی باشند.

۵بیمارانی که دارای افکار خود کشی هستند یا درمانگر اقدام به خود کشی را محتمل می­ داند  نباید در درمان با شربت تنتور قرارگیرند.

وجود بیماری های دیگر

۶ بیمارانی که دچاربیماری های  عمده و فعال غیر روانی مانند بیماری پیشرفته کبدی، قلبی، ریوی،کلیوی،انواع بیماریهای  نئوپلاسمیک، بیماریهای فعال اتوایمیون هستندموارد فوق، شرایط منع مطلق میباشند.ابتلا  به عفونت HIV یا هپاتیت Cبه خودی خود مانع استفادهاز تنتور نیست اما وجود بیماری پیشرفته کبدی به گونه ای که بر متابولسیم تنتور و الکل موجوددر آن اثر گذارد جز موارد منع مصرف است.  در غیر این صورت درمانگر با قضاوت بالینی خود مجاز به گزینش  بیماران جهتدرمان با تنتور خواهد بود.۷زنان باردار نباید در درمان با تنتور اپیوم قرار گیرند.

موارد مصرف و عدم مصرف نسبی

مابقی شرایط برای پذیرش بیماران جنبه نسبی داشته و بر اساس صلاح دید پزشک معالج و وضعیت بیمار تعیین می گردد.  در این زمینه راهکارها وتوصیه های زیر کمک کننده هستند:

۱ بیمارانی که ازسایردرمانهای  اعتیادپاسخ مطلوب نگرفته و کماکان به مصرف مواد ادامه می دهندکاندیدهای مناسبی

جهت درمان با تنتوراپیوم هستند. در اینباره می توان به مواردزیر اشاره کرد:

بیمار بیش از ۲ باراقدام به سم زدایی کرده اما هیچگاه به پاکی نرسیده است.چنانکه بیماری بیش از ۲بار اقدام به سم زدایی کرده ولی پاسخ  مطلوب (دوره پرهیز بیش از۳ ماه) حاصل  نشده  باشد.بیمارانی که سم زدایی موفق دارند اما متعاقب سم زدایی بجای بهبودی به سوی تشدید علایم و افتروانی اجتماعی حرکتمی کنند.بیمارانی که از سندرم محرومیت طول کشنده protracted withdrawal syndrome رنج می برند. بدین معنا که بعد ازسم زدایی وپرهیز بیش از یک ماه کماکان از علایم ترک، کاهش انرژی، احساس خستگی مفرط، اختلال در خواب، وسوسهشدید،بی حوصلگی، ضعف و بی اشتهایی رنج می برند.

عدم موفقیت در درمان های قبلی

بیمارانی که بواسطه تجارب قبلی، نگرش منفی به روش های پرهیز مدار داشته  و از آن  گریزانند. بیمارانی که  انگیزه پایین برای  پرهیز دارند. بیمارانی که عودهای  قبلی  آنان  با  عوارض شدیدی  چون  افسردگی  و  افکار  خودکشی،  خود زنی  و  پرخاشگری  شدید، مسمومیت، مصرف ناگهانی و  افراطی  مواد مخدر  همراه  بوده و  بیم تکرار  اینگونه  عوارض  در  صورت  شکست  مجددسم زدایی  می رود.  بیمارانی که  در درمان  نگهدارنده با  متادون  یا  بورپرنورفین  موفق نبوده اند و از آن خارج شده  یا با وجود ارائه  درمان  نگهدارنده با کیفیت مطلوب با یکی از دو ماده مذکور کماکان به مصرف ادامه می دهند برای درمان با تنتور مناسب هستند.بیمارانی که در روش های اجتماع محور و یا جلسات خودیاری چون معتادان گمنام شرکت کرده اما بهبودی نداشته اند.

تنتور اپیوم و کاهش آسیب

۲ بیمارانی که مصرف کننده سنگین مواد افیونی بویژه کراک و هروئین تزریقی هستند ولی انگیزه ای برای درمان و توقف مصرف ماده افیونی غیر مجاز خود ندارند مانند مصرف کنندگان خیابانی:چنین بیمارانی اکثراً علاقمند به سم زدایی نبوده و در صورت عرضه درمان نگهدارنده نیز با غیبت های مکرر ومصرف توام موادمخدر از ادامه درمان بصورت موثر سرباز می زنند.اصولا انگیزه خود را بردوری جستن از مواد پایین  تلقی کرده و ازشبکه  حمایتی قوی نیز برخوردار نیستند. انگیزه  ورود به  طرح شربت  تنتور در  این  بیماران ممکن  است  صرفاً  عدم  توان پرداخت  هزینه  ماده  مخدر غیر مجاز یا ترس از  عواقب قانونی باشد.با این وجود، ورود اینگونه بیماران با نیت کاهش آسیب وعلاقمند سازی به استمرار درمان بلامانع است.

موارد مصرف تنتور اپیوم

۳ بیمارانی که مصرف کننده شیره و تریاک هستندوقصد جداشدن کامل ازموادافیونی رادارندولی مصرف خود راسنگین تر ازآن ذکر می کنند که قادربه جدا شدن یک باره از آن باشند. چنین بیمارانی  معمولاً سابقه مصرف دراز مدت  شیره و تریاک و گاهی با مقادیر بسیار زیا رادارند اماسابقه مصرف موادی چون هروئین و کراک را نمی دهندو ازنظرکارکرد اجتماعی و فردی دروضع نسبتاً مطلوبی درمقایسه باسایرمعتادان قراردارند.دربرخی ممکن است مصرف تریاک محدودبه مقادیرکم و در حد ۲، ۳گرم درروزباشد.با این حال چنین بیمارانی ذکر می کنندکه قادر به جدا شدن از مصرف ولو اندک خود بوده و قطع مصرف با عودهمراه است.چنین بیمارانی ازطرح شربت تریاک بویژه مدل قطع تدریجی استقبال کرده و پاسخ مطلوب نیز می گیرند.

موارد مصرف تنتور اپیوم

۳ بیمارانی که مصرف کننده شیره و تریاک هستند و قصدجدا شدن کامل ازمواد افیونی را دارند ولی مصرف خود را سنگین تر  از آن ذکرمی کنند که قادر به جدا شدن یک باره از آن باشند.چنین  بیمارانی معمولاً سابقه مصرف دراز مدت شیره و تریاک و گاهی با مقادیربسیارزیاد رادارند اما سابقه مصرف موادی چون هروئین و کراک را نمی دهند و ازنظر کارکرد اجتماعی و فردی در وضع نسبتاً مطلوبی درمقایسه با  سایر معتادان قراردارند.دربرخی ممکن است مصرف تریاک  محدود به مقادیرکم ودرحد ۲، ۳گرم در روز باشد.با این حال چنین بیمارانی ذکر می کنند که قادر به جدا شدن از مصرف ولو اندک خود بوده و قطع مصرف  با عود  همراه است.چنین بیمارانی از طرح شربت تریاک بویژه مدل قطع تدریجی استقبال کرده و پاسخ مطلوب نیز می گیرند.

شرایط مصرف تنتور اپیوم با سابقه مصرف

۶ بیمارانی که سوء مصرف مواد مخدرغیرافیونی مانندسوء  مصرف شیشه،حشیش،اکستازی و  در کنار وابستگی به موادافیونی دارند،جزءموارد بحث انگیزدرمان هستند.پژوهش هافعلا از آن حکایت دارندکه سوءمصرف چند ماده علاوه برموادافیونی باعث کاهش اثربخشی وموفقیت  درمان باتنتوراپیوم می گردد.اما  از طرفی این کاهش موفقیت  درباره سایردرمان های پرهیز مدار و نگهدارنده نیز صادق است. در چنین مواردی با توجه به اینکه شواهد قاطع در چنین مواردی له یا علیه  درمان با تنتور اپیوم برای اینگونه  بیماران وجود ندارد و تجارب فعلی نیز کافی نیستند  لذا توصیه می شود  درمانگر طی بررسی  و مشاوره با بیمار و بهره گیری از تجربه خود اقدام به تصمیم گیری نماید. در چنین مواردی احتمال مسمومیت و عوارض داخلی  جسمی ( بعنوان مثال در مصرف  کنندگان همزمان  الکل و مواد افیونی )  بیماران  باید  همواره  مد  نظر باشد.  با  وجودی  که  مصرف کنندگان چند ماده ای در اکثر درمانها  موارد مشکل سازتر را تشکیل می دهند اما  از  آنجائیکه  امکان  بهره بردن  آنها از  درمانهای جدید مانند درمان با شربت اپیوم نیز محتمل است، نباید به صرف مصرف چند ماده بیماران را از درمانبا تنتور محروم کرد.

رعایت قوانین درمان

۷بیمارانی که راضی یا قادربه رعایت ضوابط درمان با شربت تنتور ( ازجمله مراجعه به مرکز درمانی جهت دریافت سهمیه،پرداخت حق الزحمه و ….) نیستند طبعاً بهتر است وارد درمان نگردند. ۸ با  توجه به عرضه محدودتردرمان با تنتور اپیوم درمقایسه  با  سایر  درمان ها از  جمله درمان های  نگهدارنده با متادون و بوپرنورفین،  بیمارانی  که  هرگونه  قصد سفر به خارج  از کشور را دارند یا در داخل ایران قصد مسافرت بیش از ۵ روز در طی سال آتی را دارند یا قرار است به مکان دیگری نقل مکان  نمایند بهتر است در درمان با تنتور اپیوم قرار نگیرند.

آزمایش ادرار در درمان تنتور اپیوم

۹درهنگام درمان با تنتوراپیوم،  آزمایش ادرار بیماران ازنظر مورفین همواره مثبت خواهدبود. بنابر این چنانکه برای بیماری ازلحاظ جنبه های قانونی،مانندآزمایش قبل از ازدواج،تاییدگواهینامه یااستخدام و سایرمواردمشابه،دارا بودن آزمایش منفی مورفین ضروری باشد طبعاً بیمارنباید دردرمان با تنتور اپیوم قرار گیرد.لازم به ذکر است که ازآنجاییکه با تکنولوژی  فعلی امکان تمایزمصرف مواد افیونی غیرمجازازتنتور اپیوم بصورت عینی وجود ندارد وگفته های بیمارتا پایان درمان عملاً  تنها منبع آگاهی ماست،لذا مراکز درمانی نمی توانند جهت بیماران  گواهی دال بر پرهیزاز موادمخدر غیر مجاز صادرکنند.اگربیماری نیازمند اینگونه گواهی ها باشد، نمی تواند دردرمان باتنتور اپیوم شرکت کند. ۱۰ میزان اطلاعات   مادرباره اثرات خفیف شناختی در تنتور اپیوم اندک است.تازمان تکمیل یافته ها وتجارب بیشتر، ازمصرف تنتوراپیوم درافرادی که  دارای مشاغل پرخطر بوده(نظیر  کاردرارتفاع، کارباماشین آلات خطرناک و حساس،رانندگان  بیابانی)یادرافرادی که نیازمند  هوشیاری بالاجهت فعالیت هستند،خودداری شود.

اشتراک گزاری مطالب در شبکه های اجتماعی

Telegram
WhatsApp
Facebook
Twitter
Email

پرسنل درمان ترک اعتیاد فجر